La partida de bautismo de José de Anchieta, artículo de Eliseo Izquierdo

anchieta_dsc0026
Estatua del Padre Anchieta (Bruno Giorgi, Anchieta, detalle, 1960), situada en Glorieta del Brasil, La Laguna, Tenerife (Foto: Leandro Trujillo).

Eliseo Izquierdo ha enviado un artículo al periódico EL DÍA y se ha publicado en su edición de hoy, día 7 de abril de 2017; es una fecha importante dentro del calendario y particularmente destacada en la agenda de los anchietanos, como denominamos a quienes están cerca del Proyecto Anchieta, que se relaciona con los esfuerzos dedicados a recuperar la memoria, bastante diluida por aquello de que esta capacidad humana y social suele ser muy frágil. El Cronista Oficial de La Laguna, con mucho tino para estas cosas, ha titulado su artículo «Hablar hoy de Anchieta». En efecto, hablemos una vez más, como decía el estribillo de una célebre canción popular, pero no por última vez; es un deber, hablemos del Padre Anchieta y de su obra y de cómo la inercia impregnada en algunos estratos sociales de decisión sigue actuando en sentido contrario a las aportaciones, de mucho mérito, realizadas en las últimas décadas por estudiosos de la obra del sabio lagunero. Hoy, de nuevo, es la pluma del cronista oficial de La Laguna, Eliseo Izquierdo; periodista que suele palpar, como un médico traumatólogo, partes doloridas del tejido social; es buen conocedor de los entresijos anchietanos porque ha dedicado mucho de sí mismo en este proyecto de recuperación de la memoria del Apóstol del Brasil, no en solitario sino junto a un colectivo ciudadano amplio con el que comparte el anhelado proyecto del establecimiento de la Casa de Anchieta de la lagunera Plaza del Adelantado. Se destaca esta fecha importante del año 1534, la que figura en la partida de bautismo de José de Anchieta, un importante documento que marca el inicio de nuestro Padre Anchieta como vecino de La Laguna. Compartimos con D. Eliseo Izquierdo todo lo que aquí nos dice y esperamos que ayude a despabilar a quienes padecen de oído distraído. Como siempre, muchos seguimos atentos al caminar del santo tinerfeño y nos sentimos tocados por sus manos que magistralmente supo plasmar sobre bronce el escultor brasileño Bruno Giorgi en la magnífica escultura de la Glorieta del Brasil.

Grietje Buttinger (1924-2017)

 


grietje-buttinger.thumb.jpg.83687165ff6464adcd01cb3fd20f4a17
Grietje Buttinger (1924-2017)

Eble hazarde, lastajn tagojn mi refoliumis Aŭtobiografio de nederlanda SS soldato en Anglio (Philip Buttinger, 1993). Pro tio mi ekvolis sccii iom pri Grietje kaj ŝia familio en la estanteco, tiel mi eksciiĝis pri la forpaso de tiu ĉi inda persono, okazinta en Londono nur antaŭ kelkaj tagoj, la 27-an Februaro 2017. Pro profesia vojaĝo al Britio en la lastaj okdekaj aŭ eble en la unuaj naŭdekaj, mi unuafoje vizitis Anglujon. Mia flugo Tenerife-Londono havis malfacilaĵojn pro la veteraj kondiĉoj tiam, cetere tipaj de vintro kaj Februaro, ĝi malfruiĝis kelkajn horojn, tial mi atingis la aerodromon (Gatwick Airport) je ne bona horo proksime la noktomezo, kaj kun multe da neĝo sur la urbego kaj ĉirkaŭaĵoj. Mi trankviliĝis kiam mi estis bonricevita ĉe la pordo de la Buttinger hejmo fare de Grietje agrablamiene; Philip estis tre alloga kaj interesa viro kun agrabla voĉo kaj fina konversacio; ili helpis min orientiĝi por fari kelkajn vizitojn al londonaj sciencaj muzeoj, por havigi informojn por mia muzea laboro, kiu konsistis en diversaj agoj je la kolekto de sciencaj instrumentoj kaj elementoj de naturhistorio ekzistanta en la liceo kie mi deĵoris kiel profesoro. Ni scias ke la memoro estas aŭtomate elvokita pere la sensacioj ĉu fizikaj aŭ intimaj garditaj dum tempo en la subkonscio; estis tiu, kiu okazis en mia animo hieraŭ vespere. Ofte oni diras, ke la ordinara vivo etendiĝas en la tempon dankal ŝpuroj sur la tero sed ankaŭ per la memoro de aliuloj. Mi legis, ke tiu inda paro gastigis almenaŭ 4.000 esperantistojn de kiam ili decidis dediĉi parton de la loĝejo por tiu celo, kredeble mia subskribon oni povas trovi en iliaj vizitlibroj po du foje, ĉar mi denove vizitis ilin, ne por gasti sed por danke saluti ilin okaze de familia turisma vizito, ankoraŭ foje al Londono kaj Oksfordo. Mi ankaŭ gardas imagon firme gravurita mense de Grietje en la enirejo de la domego kie okazis la UKE, Berlino, 1999. Mi kuraĝas ĉi momente diri, kiam mia memoro iras al la rekontiĝo de tiu paro, ja voĝaganta al la infiniteco, kaj ankaŭ al ilia hejmo en 3 Dafforne Rd., kaj iliaj gefiloj, ke multaj homoj kiel mi mem kondolecas pro la foriro de Grietje nun, kaj pace gardas imagon de iliaj vizaĵoj, ŝia kaj de Philip, kune al la sono de iliaj voĉoj en intima kaj speciala loko.

Una aproximación a la vida y obra de Juan Régulo Pérez

cubiertalibro0002
Cubierta del libro Juan Régulo Pérez, una aproximación a su vida y obra. Sociedad Esperantista de Tenerife, 2017

Conferencia pronunciada el miércoles 29 de octubre de 2014, en homenaje a Juan Régulo Pérez en su centenario (1914-2014); celebrada en el salón de actos de la Real Sociedad Económica de Amigos del País de Tenerife y auspiciada por la Sociedad Esperantista de Tenerife. Es una aportación a la biografía del profesor Régulo realizada con la intención de que sea útil a futuros y más completos trabajos. Régulo ha dicho que el país de un autor es la lengua en la que escribe, por eso aquí aparece su vida entre dos espacios lingüísticos: la lengua española y el esperanto. No se ha dejado a un lado su importante faceta de impresor y editor que ocupó gran parte de su dedicación con una producción importante en español y en esperanto.  Descarga pdf.

 

Sisifo: «UEA kaj TEJO. FRUSTIĜO» de Humphrey Tonkin

Sísifo,  Franz von Stuck.

Kiel abonanto de la revuo Esperanto de UEA, mi kutime ricevas ĝin kun intereso ĉar por esperantistoj ĝenerale, preskaŭ izolitaj, ĝi estas fonto de sciigoj kaj samtempe linkilo aŭ ponto kun la esperanta mondo. Unue la titolo de la artikolo «UEA kaj TEJO. Frustiĝo» (Esperanto, oktobro 2016, p. 200) kiun mi komentas ĉi tie rezultas eble provoka kaj alloga; ĝi anoncas, ke ekzistas problemoj inter tiuj du organizaĵoj kun aldono de frustiĝo. Mi tralegis kaj relegis ĝin plurfoje interesita pri la enhavo, longa kaj esprimita kun bona plumo kaj modela lingvostilo. La aŭtoro referiĝas al la jam antikvaj interilatoj de UEA kaj TEJO, ne ĉiam pacemaj kaj bonaj, kvankam ambaŭ devige estas ligitaj por plenumi la komunan taskon.

Estus kredeble, almenaŭ laŭ mia opinio, ke ĉi tie ekzistas du spacoj en la esperanta socio, tiu de la aktivuloj kun longdaŭra presenco, ĉu estrarano aŭ ne, simbole dirite, en la proksimenco de Roterdamo kaj de la Centra Oficejo: tiu estus la elito de la movado; la alia estas la esperantistaro dispersa en la terglobo. Gravas tiu ĉi lasta instanco kiel loĝantaro kaj sangofluo de la vivo kaj ekzistado de Esperanto; ankaŭ nedudeble nepra kondiĉo estas la aktivado de la gvidantoj en la reg-organoj  diverslokaj, ne nur centraj, kvankam precipe ĉe la estraroj de UEA kaj TEJO.

Pri la problemoj ligitaj al la miskomprenoj de la menciitaj organoj, oni povas diri ke tiu dependas el la kondiĉoj de ĉiu epoko, de la cirkonstancoj de ĉiu momento. Kiel ĉio en la vivo, kondiĉoj ŝanĝas kune al la paŝo de la tempo, nenio estas eterna nek eĉ longvivanta. La plimulto de la esperantistoj loĝas, ni diru, en la periferio aŭ rando de esperantujo, distance de la centroj kie oni kuiras la decidojn, programojn kaj planojn; pro tio kiam eĥoj de kvereloj, diskutoj, ktp., atingas nin, oni ne komprenas sufiĉe kaj neniam komplete. Leginte, ke ekzistas «lastatempa foresto de ceremonieca intertrakto», tio estas, foresto de ĝentila intertrakto de la partoprenantoj de iu ajn konvena interdiskuto, estas tute surprizinta kaj ege neŝatinde. Tonkin admonas nin koncerne al tio de li nomata «degenero de la socia kapablo de malsamopinii», ne sole en la interno de la esperantaj kunvenoj, tiu degenero, li diras, estas ĝenerale instalita en la homa socio. Ĉu troigo de S-ro Tonkin?

Per ĝeneralrigardo de la teksto ni restas iomete ŝokita, kaj ni sin demandas kion ni povas fari tiurilate; ŝajnas ke la teksto de la artikolo ĝiras ĉirkaŭ konstanta bedaŭro de la aŭtoro, kiu travivis aktive kaj proksime la evoluon kaj okazantaĵojn de la movado, staranta sur previlegia plinto por ĉion direkte rigardi en ĝia tuto kaj detale; li estas ekzemplo, oni povas diri, de tiuj homoj, kiuj vivis en esperanto kaj por esperanto. Nature estas ke multaj esperantistoj, kiel mi mem, kiuj apartenas la saman generacion de tiuj kiuj en la lastaj sesdekaj estis dudekjaraĝuloj, vidis lin kiel referencan modelon de esperantisto. La bedaŭro kaj frustiĝo estas, ni dirus, la “stono de Sisifo”, kiun multaj el ni portas sur la propaj dorsoj. Ĉu pravas li rilate al tiu pesimismo pri la situacio de kolektiva vivo en esperanto, kaj samtempe, pri la vigleco de la internacia lingvo? La respondo estas jes. Sed spite ni povas diri ke ĉe la nuna pesimismo pri socipolitikaj kondiĉoj  —oni ne devas forgesi la aktualan ekonomian krizon— povus kunesti optimismo por la estontenco.

La 59-a Universala Kongreso (Hamburgo 1974), ankoraŭ oni konsideras infleksian punkton en la historia evoluo de Esperanto, ekde tiam, diras Tonkin, «…TEJO kaj UEA restis kune ĉar komunaj valoroj de la du integritaj organizaĵoj fariĝis pli allogaj ol izolemo de iuj elementoj en UEA…», li konsentas ke la eventoj de Hamburgo siatempe obeiĝis pli al generaciaj ŝanĝoj ol frukto de konspiro «…kiel interpretis ilin iuj elementoj…». Tonkin, kiel unu el la precipaj rolantoj en la scenejo de Hamburgo 1974, havus mense multajn detalojn de tiuj okazintaĵoj nekonitaj certe de la plimulto de la kongresanoj kiuj partoprenis tiun kongreson, kiel mi mem. Jes, vere estas ke parto de la socianoj de UEA, ne nur iuj elementoj, konsideris ke la ŝanĝo de la estraro ne estis tiel loĝala kiel dezirite, cirkulis la konata neologismo “puĉo de Hamburgo” kiel etikedo jam inkludita en la memorregistro. Tonkin diras, mi kredas prave, ke la periodo 1966-1972 vidis imponajn socipolitikajn ŝanĝojn universalskale; tiel, la ŝanĝon alvenintan en Hamburgo oni povas interpreti kiel ties konsekvenco aperinta en la movado iom prokraste, aliflanke. En kiu ajn organizaĵo ankaŭ en UEA kaj UK (Universalaj Kongresoj), la elito reganta evoluas laŭ la forto-korelacioj ekzistantaj, tiam en la eventoj hamburgaj de 1974, tiu korelacio kliniĝis flanke de la engaĝo, tiel kiel diras Tonkin, de la reprezentatoj de la orientaj landoj en la regaj komitatoj de UEA kaj TEJO.

Nuntempe ŝajnas ke la cikatroj de la vundoj malaperis kaj estas preskaŭ forgesitaj. La batalantoj hamburgaj nevidebliĝas kaŝitaj de la tempvualo, inkluzive tiuj ke tiam estis sufiĉe junaj. Jam neniu memoras la suferojn okazintajn tie en la somero de 1974, kvankam oni devas profiti ilin kiel sperton. Restas la presaĵoj, dokumentoj, la memoro kaj la onidiroj kiujn buŝe ankoraŭ oni transdonas en etaj rondoj kaj klaĉaj kafkunsidoj en la kongresoj. La cirkonstancoj de 2017 apartenas al la nova tempo, kaj al novaj homoj, la estontencon ni povus alfronti, ni diru, nur kun la persistemo, forto kaj espero, sintenoj  vere esperantaj.

 

 

EN RELACIÓN AL CCXL ANIVERSARIO DE LA REAL SOCIEDAD ECONÓMICA DE AMIGOS DEL PAÍS DE TENERIFE

LibroLUXNIVARIENSIS

Nuestra sociedad más antigua, la Real Sociedad Económica de Amigos del País de Tenerife, continúa firme y vigente en su sede histórica del centro de La Laguna; el pasado 15 de febrero se cumplieron doscientos cuarenta años desde su fundación en la ciudad de los adelantados, entonces capital de Tenerife, en el año de 1777. Nos hemos preguntado por qué se ha considerado como fecha señalada ya que normalmente se hacen celebraciones de efemérides cada veinticinco años. Hace ahora quince años cuando todas las reales sociedades económicas aún existentes en diferentes territorios de España, celebraron el 225º aniversario de forma destacada: Valencia, Sevilla, País Vasco, Zaragoza, Las Palmas, Madrid, etc., fueron testigos de aquel acontecimiento; también fue importante para la Real Sociedad Económica de Amigos del País de Tenerife que celebró la efemérides calurosamente arropada por la sociedad tinerfeña, sus instituciones y que contó además con el abrazo fraternal de todas las sociedades homólogas existentes, incluida la de La Habana, desplazadas a La Laguna con tal fin. En este sentido podemos suponer que no se ha querido esperar diez años por el que será el 250º aniversario en 1927; seguramente, se puede pensar, que se ha sentido el deseo de que no debe dilatarse en el tiempo la idea de enaltecer la importancia de la entidad tinerfeña y su largo camino recorrido, diríamos que siempre con el claro propósito de que sea estímulo, autoaprecio y ejemplo para las generaciones del momento y futuras, o como se dice ahora: poner en valor el significado de la Económica tinerfeña.

La noble celebración del aniversario ha contado con la edición de un libro festivo con el título Lux Nivariensis, nombre que anuncia el propósito de enaltecer la función orientadora que ha ejercido generosamente la doblemente centenaria institución. Es un libro sencillo en su apariencia pero resulta cálido en las manos e interesante en su contenido, tiene el propósito lógico de que sea un apoyo material con el que se logre evitar la fragilidad de la memoria que siempre ha sido fiel y desleal compañera de toda labor humana. Sus editores Daniel García, Cristina Ginovés y Zulaika Navarro señalan muy a propósito como lema la sentencia del historiador francés Marc Léopold Benjamin Bloch (1886-1944) “Cuidemos de no retirarle a nuestra ciencia [la historia] su parte de poesía”, con el que entendemos que se quiere resaltar la parte humana que debe acompañar siempre a la labor escudriñadora del pasado. El libro contiene en sus 250 páginas un prefacio del director de la entidad Jorge E. Domínguez Padrón y asimismo cuenta con una introducción de los editores. Los ocho artículos que contiene abordan diferentes temáticas que profundizan con excelente nivel en nuestra intrahistoria y con estrecha relación con los fondos documentales que se custodian celosamente en la Económica.

carpetadocEconomica0001

Nos parece que no está por demás recordar aquí, tirando de la propia memoria personal, lo que se puede considerar el antecedente del libro comentado, es decir, el libro conmemorativo del 225º aniversario: La Real Sociedad Económica de Amigos del País de Tenerife, sus primeros pasos. Una magnífica edición de Litografía Romero y obra de obligada consulta que consta de un libro y de una carpeta con la copia faximil y la transcripción realizada por la recordada paleógrafa y profesora Dª. Manuela Marrero Rodríguez de los documentos fundacionales de la Económica en el período 1776-1777.

Resultado de imagen de Manuela Marrero Rodríguez
Manuela Marrero Rodríguez (1922-2013)

¿Debe ser el centro histórico de La Laguna sólo para el viandante?

cbroton_dsc0029
Calle Capitán Brotons (Foto: L. Trujillo)

La noticia lanzada al aire en plena festividad navideña por los responsables municipales puede ser vista como positiva, se trata de adecuar una de los tramos de calle al resto de las demás dedicadas al viandante. La calle Núñez de la Peña es larga puesto que comunica la calle San Agustín, en el corazón del casco histórico, con la Avenida Pablo Iglesias en la zona de Los Molinos cerca del viejo cementerio de San Juan. Hemos entendido que se trabajará únicamente en un corto tramo de esta vía, entre San Agustín y Herradores. El volumen de la obra es modesto, sin duda, pero tiene la virtud de que la vieja idea de dedicar el casco histórico a los que van andando, o como se dice ahora en román paladino zona peatonal, parece que no se ha olvidado, al menos no del todo. Sobresale en la noticia el hecho de que se ha contado con el beneplácito de los comerciantes de la zona que va a ser sometida a estas reformas; se destaca en este caso que todos ellos están muy de acuerdo y colaboradores con el Ayuntamiento, siempre no ha sido así, hubo épocas de oposición a cualquier iniciativa de este tipo por parte del gremio de comerciantes del casco; actitud que ha cambiado para convertirse en todo lo contrario. Es una buena razón para que todos nos sintamos en este sentido optimistas.

Todavía quedan calles en el casco lagunero que entrarían en el ya antiguo proyecto de alejar el casco y sus calles antiguas del tráfico rodado, sólo en parte conseguido; ya se ha hecho bastante si bien habría que decir que lo nuevo no debería sufrir de los mismos errores anteriores que ahora pueden ser muy bien evitados. Nos referimos, un poco por encima, a la facilidad que ha habido por parte de los arquitectos autores y directores de las reformas y obras en el casco, los cuales no se han parado a reflexionar profundamente en el espíritu de la ciudad y se han dejado guiar por mimetismos importados que lo trastocan de forma traumática. También debe cuidarse la calidad de los materiales empleados en la pavimentación; los que se han utilizado en lo ya realizado adolece de muchos defectos, de forma especial la porosidad del enlosetado que almacena agua y aporta mucho a la no deseable humedad ambiental.

Desde el punto de vista del cualquier vecino se echa en falta mayor aproximación al vecindario mediante contactos e información amplia y detallada de todas las iniciativas que de una forma notable incide en la vida de todos;  y no a toro pasado sino cuando todavía es un anteproyecto sobre el cual los habitantes, a título personal o colectivo, pueden sin duda aportar opiniones que suelen ser muy sabias; a lo que debe añadirse que la participación del ciudadano lleva consigo algo muy importante: concebir como propio lo comunitario, lo que es de todos y nunca finca particular de nadie.

Esperanto libro tago, memorigo de Ludwik Łazarz Zamenhof (1859-1917)

Afiŝo por diskoni la tagon de L. L. Zamenhof (1859-1917) (Grafikisto: Peter Oliver)

Ĉiu jare, je la 15-an de decembro, la esperantistaro festas la tagon de la libro, memore de L.L.Zamenhof kreinto de Esperanto. La kunmetitan afiŝon mi vidis dank al la mesaĝo sendita de Emilio Cid. Tiu tago havas por multaj personoj, ankaŭ por mi, tre simbolan signifon ĉar de longe estis okazo por pripensi la valoron de Esperanto kaj de sia kreinto Zamenhof. Ankaŭ ĝi estas la tago por festi la libro-tagon en Esperanto. Decembro estas ankaŭ la monato de la Kristnasko kaj de la fino de la jaro, tial multuloj profitas la okazon por kunsidi por havi propan etoson de frateco kaj amikeco, kaj tiel tosti por interdeziriĝi bonan kristnaskafeston kaj jarfinon, kaj ankaŭ bonan eniron en la novan jaron.